Anonim Kalma Hakkını Yasaklamak: Demokrasinin Işığını Söndürmektir

 

Adalet Bakanlığı’nın sosyal medyada anonim hesapların kapatılmasına yönelik kararı, yalnızca teknik bir düzenleme değildir; demokrasinin sinir uçlarına dokunan siyasal bir tercihtir. Çünkü anonimlik, dijital çağda ifade özgürlüğünün en kırılgan ama en hayati zırhıdır.

Demokrasi, çoğunluğun yönetimi kadar azınlığın korunması rejimidir. Güç karşısında kırılgan olanın, işini, güvenliğini ya da toplumsal statüsünü kaybetme riski taşıyanın konuşabilmesi için bazen adını saklaması gerekir. Tarih boyunca muhbirler, insan hakları savunucuları ve otoriter eğilimlere karşı direnenler çoğu zaman anonim kalmak zorunda kalmıştır. Anonimliği ortadan kaldırmak, yalnızca “kötü niyetli hesapları” değil, aynı zamanda korku ikliminde nefes almaya çalışan sıradan yurttaşı da susturur.

Anonimlik Hakkının Hukuki Zemini

Anonimlik, anayasalarda çoğu zaman açık bir başlık olarak yer almaz; ancak ifade özgürlüğü ve özel hayatın korunması hakkının doğal uzantısıdır. Türkiye’de Anayasa’nın 20. maddesi (özel hayatın gizliliği) ve 26. maddesi (ifade özgürlüğü) bu çerçevede yorumlanır. Avrupa hukukunda ise Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, anonim ifade biçimlerinin ifade özgürlüğü kapsamında korunabileceğini birçok kararında vurgulamıştır.

Devletin görevi, yurttaşın kimliğini ifşa ederek onu görünür kılmak değil; güvenli biçimde konuşabileceği bir alan yaratmaktır.

Güvenlik mi, Özgürlük mü?

Elbette anonimlik mutlak değildir. Nefret söylemi, şiddete çağrı, çocuk istismarı ya da organize suç gibi alanlarda devletin müdahalesi meşrudur. Ancak burada belirleyici olan “orantılılık” ilkesidir. Bireysel suçla mücadele adına kolektif bir sansür mekanizması kurmak, demokratik hukuk devletiyle bağdaşmaz.

Tüm anonim hesapları potansiyel suçlu gibi görmek, hukukun kişisellik ilkesini tersyüz eder. Suç bireyseldir; kimliksiz ifade suç değildir.

Dijital Kamusal Alanın Daralması

Sosyal medya bugün modern agoradır. İnsanlar artık fikirlerini meydanlarda değil ekranlarda dile getiriyor. Anonimliği kaldırmak, bu dijital kamusal alanı gözetim altına almak anlamına gelir. Gözetim arttıkça oto-sansür yaygınlaşır. Oto-sansür yaygınlaştıkça eleştiri zayıflar. Eleştiri zayıfladıkça demokrasi içeriksiz bir sandık ritüeline dönüşür.

Unutulmamalıdır ki demokrasiler, kendilerini en çok rahatsız eden sözleri koruyabildikleri ölçüde demokrasidir.

Asıl Tehlike

Anonimliği ortadan kaldırma girişimi, “hesap verebilirlik” söylemiyle sunulabilir. Ancak hesap verebilirlik yurttaşın devlete karşı talebidir; devletin yurttaşı sürekli teşhir etme yetkisi değildir. Şeffaf olması gereken kamusal güçtür, bireyin vicdanı değil.

Bugün anonim hesapları kapatmakla başlayan süreç, yarın eleştirel içerikleri filtrelemekle devam edebilir. Demokrasi, bir anda değil; küçük ama sürekli daralmalarla zayıflar.

Sonuç

Anonim kalma hakkı, korkudan arındırılmış bir kamusal tartışmanın ön koşuludur. Eğer yurttaş adını gizlemeden konuşamıyorsa, sorun anonimlik değil; ifade özgürlüğünün güvencesizliğidir.

Demokrasilerde mesele, kimliğini saklayan yurttaşı susturmak değil; kimliğini açıklasa bile konuşabileceği bir güven ortamı yaratmaktır. Aksi hâlde alınan her “düzenleme” özgürlükten biraz daha eksiltir.

.